अनुप सिं सुवाल
वंखँ
वंगु सन् २०१२य् ताःलाके मफुगु नेवाः देय् दबूया अधिवेशनया पूर्व सन्ध्याय् थःगु दुजः न्हूधाः यायेत ज्यापु महागुथिं थुकथंया प्यंगू शर्त न्ह्यब्वःगु खः ।
१. नेवाः देय् दबू दुने प्रत्यक्ष नेतृत्व यायेफइगु ‘जातीय परिषद्’या ब्यवस्था जुइमाः ।
२. नेवाः देय् दबू दुने नेवाः जातजातीया समानुपातिक समावेशी अधिकार सुनिश्चित जुइगु भूमीकाया स्पष्ट ब्यवस्था जुइमाः ।
३. नेवाः देय् दबूया स्थापनाकालय् हे नेवाः खलःपुचःया कुसा संगठन व दबू कथं जक ज्या यायेगु क्वःज्यूकथं जक बिकास जुयाच्वने माःगुलिइ उकिया अःखः दबुलिं भातृ व क्षेत्रीय संगठन बिस्तार यानाच्वंगुलिं थ्व ज्या दिकेमाः ।
४. नेवाःतय्त आदिवासी सिफारिश यायेगु ज्या सम्वन्धित जातीय खलःपुचःतय्त हे बिइमाः ।
ज्यापु महागुथिया मूछ्याञ्जे जुयाच्वंगु इलय् थ्व पंक्तिकारया नेतृत्वय् नेवाःदेय् दबूया नेतृत्व नाप जूगु सहलहखय् च्वय् न्ह्यब्वयागु बुँदा मध्यय् मेगु फुक्कं बुँदा थःगु कार्यसमितिं हे पूवंके फइगु व जातीय परिषद्या मुद्दायात निखलकं जानाः अधिवेशनय् न्ह्यब्वयेगु सहमति जूगु खः । व हे सहमतिकथं ज्यापु महागुथिया पहलय् थीथी जातीय संगठन नाप सहकार्य यानाः नेवाः देय् दबूया आनन्दकुटी अधिवेशनय् भाजु दिलिप शाही व मचाराजा महर्जनं थ्व मुद्दा न्ह्यब्वयादीगु खः । अन जूगु मेमेगु गन्थन नाप थ्व मुद्दाया वहस उत्कर्षय् थ्यंगु इलय् भाजु न्हुच्छेलाल महर्जनया पहलय् भाजु मल्ल के. सुन्दर नापं थी थी जातीय खलःया प्रतिनिधिपिं दथुइ मुँज्या च्वनाः विधानय् थ्व मुद्दाया सम्वोधन यायेत मल्ल के. सुन्दर व थ्व पंक्तिकारयात जिम्मा ब्यूगु खः । थ्व ज्यायात छिंकेकथं हे दे दबुलिं निर्णय पुस्तिकाय् क्वछिना नं च्वःगु खः । दे दबू व देसय् ब्वलंगु थी थी अवस्थाया दथुइ थ्व सन्दर्भय् भाजु मल्ल के सुन्दरया थ्व मुद्दायात कयाः सहलह यायेमाःगु आशयया खँल्हाबल्हा छक्वः फोनं जूगु बाहेकं थ्व पंक्तिकार नाप सुनां नं सहलह ब्याकूगु मदु ।
दे दबू दुने जातीय परिषदया परिकल्पित बाँ
थी थी जातीय खलकं परिकल्पना याःगु दे दबूया स्वरुप थुकथं जुल
देय् दबूया विकसित स्वरुप
१. दबू दुने जातीय व क्षेत्रीय यानाः निगू परिषद् दइ ।
२. जातीय परिषदय् नेवाः समाजया सकल जातजातीपिं समावेशीय समानुपातिक पहलं प्रतिनिधित्व यानाः वइ । दबू दुने समानुपातिक समावेशीय प्रतिनिधित्वया अभ्यास छिंसा २०१०या राष्ट्रिय जनगणना मखुसा २००० या जनगणनाया लिधंसाय् यायेगुु जुइ । छगू हे जातीया निगू वा व सिबें आपाः दूगु संगठनं थःगु प्रतिनिधित्व यायेत परिषदय् दूगु जातीय कोटाया ल्याःया लागिं थः हे जाती दुने प्रतिस्पर्धा यानाः वयेमाः । अल्पसंख्यक व तनेत्यंगु जातीया प्रतिनिधित्व आरक्षित यायेगु जुइ ।
३. क्षेत्रीय परिषदय् सकल खलः पुचःपिं क्षेत्रया लिधंसाय् प्रतिनिधित्व यानाः वइ । देसय् संघीय गणतन्त्र मवःतले क्षेत्रया लिधंसा आः दयाच्वंगु विकास क्षेत्र हे जुइ । देसय् संघीय ब्यवस्था वयेधुंकाः क्षेत्रया लिधंसा संघीय राज्यया ल्याःकथं जुइ ।
४. देय् दबू मंकाः नेतृत्वं न्ह्याइ । जातीय परिषद् व क्षेत्रीय परिषदय् दुथ्याःगु जाती व क्षेत्रीय नायःपिं दुथ्याःगु छगू अध्यक्ष मण्डल दइ । उगु हे मण्डलं देय् दबूया नेतृत्व याइ । नेतृत्व चक्रिय प्रणालीकथं जुइ ।
५. न्हिवंया ज्याया लागिं जातीय व क्षेत्रीय परिषद्या मंकाः मुँज्यां सचिवालय नीस्वनी । सचिवालयया नेतृत्व मूछ्याञ्जें याइ ।
जातीय परिषदया अधिकार व लागा
१. देय् दबूया प्रत्यक्ष मंकाः नेतृत्व ।
२. परम्परागत नेवाः लजगा, संस्कृति सम्पदा संरक्षण निसें आधुनिक समाजय् नेवाःतय्सं प्रतिस्पर्धा यायेफयेक नेवाः समाजया पुनर्संरचना यायेगु नीति दयेकेज्या ।
३. नेवाः समाजय् समावेशी समानुपातिक अधिकारया सुनिश्चित यायेत माःकथंया भूमीका ।
आः दे दबूया विधानय् ब्यवस्था जूगु अवस्था
१. जातीय सदस्यता कायेदइगु (धारा ६.ग)
२. जातीय परिषदं न्याम्ह प्रतिनिधि राष्ट्रिय परिषदय् वनीगु (धारा १२.ग)
३. छगू जातीया मिसा छम्ह मिजँ छम्ह यानाः निम्ह प्रतिनिधि दुथ्याकाः जातीय परिषद्या गठन (धारा १९)
विधानं वयेफूगु भयावह स्थिति व षदयन्त्रया आभास
आःया विधानं जातीय खलः पुचःया माग सम्वोधन यायेथें यानाः थ्व शक्तियात देय् दबू दुने निषेधया राजनीति न्ह्याकूगु दु । जातीय थीथी खलः पुचःया छगू जातया तःगु खलः दु, दसूया लागिं ज्यापु जातीया ज्यापु महागुथि, ज्यापु समाज व मेमेगु, उराय समाजया जात पतिकं हे खलःपुचः । थुज्वःगु अवस्था नाय्, शाक्य, बज्राचार्य लिसें मेमेगु आपालं जातया दु । आः विधानकथं छगू जातीया ग्वःगु जातीय संस्था दुकायेगु, व मौन । सकल जातीय संगठनयात सदस्यता बिइगु खःसा हाकनं थन पुलांगु हे समस्या ब्वलनी । क्लब पह वःगु जातीय संगठनं निसें ज्यापु समाज थेंज्वःगु यल नगरब्यापी कार्यक्षेत्र दूगु संगठन नापं च्यागू लागा समिति दूगु ज्यापु महागुथिया प्रतिनिधि हैसियत छु ? थ्व हे समस्या नेपाल खड्गी सेवा समितियात नं वइ । थुकिं प्रतिनिधित्वया लागिं जातीय संगठन दथुइ हे अन्तरकलह न्ह्याकिइ । जातीय संगठनया मागया उचित सम्वोधन मयासे थःथःपिं दथुइ हे तक्यंकेगु व देय् दबूया नेतृत्वं तापाकेगु थ्व षदयन्त्र मजुइमा ।
लिखँ
जातीय परिषदया सःयात सम्वोधन यायेगु नामय् फालावंकेगु पहलं वःगु विधान संशोधनया पुनर्संशोधनं जक भविष्यय् वयेफइगु कलह इलय् हे ज्यनिइ । जातीय संगठनं तःगु माग क्षेत्रीय परिषदया स्पष्ट ब्याख्या व जातीय परिषद् दुने समावेशी समानुपातीक प्रतिनिधित्व याकाः देय् दबूया नेतृत्वय् जातीय परिषदया पहुँच थ्यंकेफःसा जक देय् दबूया निरत्नरता निर्वाह न्ह्यानाच्वनिइ । आःया विधानं याःगु निषेधया राजनीति जातीय खलःपुचलं वाःमचाःतलय् जक न्ह्याकेफइ, इलय् हे सकलें सचेत जुइमा ।
(प्रकाशित च्वसु, समय सान्दर्भिक जूगुलिं ब्लगकथं न्ह्यब्वया)
